XC, TR, AM, EN, DH - na czym polega różnica?

Kolarstwo górskie dzieli się na wiele dyscyplin – od zwykłej jazdy po asfalcie i leśnych ścieżkach pod górę, aż po ekstremalnie wymagające zjazdy. Jakie dyscypliny wyróżniamy i jak się nazywają?

MTB – mountainbiking, czyli kolarstwo górskie, przeszło w ostatnich dekadach ogromną ewolucję. Niektóre dyscypliny mają długą historię, innych jeszcze kilka lat temu w ogóle nie znaliśmy. W tym artykule w prosty sposób usystematyzujemy poszczególne odmiany kolarstwa, rozpoczynając serię, która pomoże początkującym odnaleźć się w świecie MTB.

XC: Cross-Country

To jazda nastawiona głównie na dłuższe trasy i wydolność zawodnika. Trasy obejmują szybkie, płaskie odcinki, zarówno łagodne, jak i strome podjazdy, a czasem także w trudniejszym technicznie terenie. Nierzadko prowadzą też przez odcinki korzenne i kamieniste. Z drugiej strony mamy mniej wymagające zjazdy, które można by porównać do prostych leśnych ścieżek. Warto zauważyć, że w ostatnich latach trasy Pucharu Świata XC stały się znacznie trudniejsze. Teren na profesjonalnych trasach wyścigových jest projektowany tak, aby zawodnicy mogli wykazać się umiejętnością pokonywania technicznych sekcji przy dużej prędkości.


Rowery są lekkie, aby zawodnikom tej dyscypliny łatwo i szybko podjeżdżało się pod górę. Ramy rowerów w droższych modelach są wykonane z karbonu, te bardziej dostępne są z aluminium. Wysokiej jakości aluminiowa rama może również mieć bardzo niską wagę – to właśnie ona umożliwia kolarzom tej dyscypliny jazdę na długie dystanse.


Rowery te mają zazwyczaj 29-calowe koła i możliwość zamocowania kilku koszyków na bidon (ponieważ zakładamy jazdę na dłuższe trasy). Amortyzacja ma zazwyczaj możliwość blokady (po angielsku lock-outu), co zapewnia kolarzowi lepszą efektywność i komfort podczas podjeżdżania pod górę.

Rowery cross-country są dostępne zarówno jako w pełni amortyzowane, jak i hardtaile – czyli z sztywnym tylnym trójkątem. Skok widelca (potocznie – z przodu) i tylnego zawieszenia (potocznie – z tyłu) wynosi zazwyczaj od 80 do 120 milimetrów. Geometria rowerów przyczynia się do efektywnego pedałowania i doskonałego przenoszenia energii. Nowym trendem są rowery z pogranicza tych kategorii – downcountry, które w niektórych przypadkach charakteryzują się większym skokiem oraz bardziej agresywną geometrią, ułatwiającą jazdę w dół.

Koła – głównie 29 cali

Materiał – bardziej dostępne aluminium, jak i bardziej premium karbon

Jak najniższa waga roweru

Trail (skrót TR)

Angielskie słowo „trail” występuje w terminologii MTB naprawdę często. To określenie leśnych tras, które pokonuje się na rowerach górskich. Z tym wiąże się również opis tej kategorii rowerów.


Jest to dyscyplina, w której jazda stanowi połączenie prędkości oraz technicznych sekcji, gdzie rowerzysta pokonuje nierówności (zazwyczaj pochodzenia naturalnego), takie jak korzenie i kamienie. Wielkość tych przeszkód przekłada się na stopień trudności tras (trailów). Na mapie znajdziemy je oznaczone kolorami (w większości systemów najłatwiejszy trail oznaczony jest jako zielony, a najtrudniejszy jako czarny). Trasy obejmują zarówno podjazdy, jak i zjazdy. Można na nich spotkać również mniejsze sztuczne elementy zbudowane przez człowieka, takie jak zakręty profilowane (bandy) oraz skoki.

Właśnie ze względu na nierówności rowery trailowe mają większe skoki i bardziej agresywną geometrię roweru (w celu zapewnienia stabilności), która jednak zapewnia zawodnikowi również doskonałe właściwości podczas podjazdów pod górę. Skok rowerów trailowych wynosi od 120 do 150 milimetrów (zarówno z przodu – na amortyzowanym widelcu, jak i z tyłu – skok tylnego zawieszenia).


Rowery trailowe mają zazwyczaj również możliwość blokady amortyzacji, zamontowania koszyka na bidon, a w niektórych przypadkach także ukryty schowek (na przykład na baton lub dętkę), a nawet ukryte narzędzia (multitool).

Koła – głównie 29 cali

Materiał – bardziej dostępne aluminium, jak i bardziej premium karbon

All Mountain (skrót AM)

AM to w dosłownym tłumaczeniu – wszystkie góry. Oznacza to, że rowery są przeznaczone niemal na wszystkie nawierzchnie, a ich główną zaletą jest właśnie wszechstronność. Taka klasyfikacja rowerów jest obecnie używana nieco rzadziej niż w przeszłości, jednak stanowi swego rodzaju pomost między rowerami trailowymi a enduro (którym zajmiemy się poniżej).


Jazda odbywa się zazwyczaj po trudniejszych trasach – trailach, przy czym ich trudność jest widoczna zwłaszcza podczas zjazdu. Często występują tu trudniejsze technicznie odcinki, większe nierówności, ale także sztuczne elementy na trailach – bandy i różnego rodzaju skoki.


Rowery te mają większe skoki, od 140 do 160 mm zarówno z przodu, jak i z tyłu. Geometria jest nieco bardziej agresywna, ponieważ zakłada się jazdę po trudniejszych trailach. Wspólnie z rowerami trailowymi mają możliwość blokady amortyzacji, zamontowania koszyka na bidon, a także ukryty schowek.

Koła – głównie 29 cali

Materiał – bardziej dostępne aluminium, jak i bardziej premium karbon

Enduro (skrót EN)

Dyscyplina enduro (uwaga, nie mylić z dyscypliną motocyklową) rozwinęła się około 2 do 3 dekad temu. Jej nazwa wywodzi się od słowa endurance (wytrzymałość). Ta dyscyplina powstała właśnie jako nowa forma zawodów, gdzie kolarze zjeżdżają po bardzo wymagających trailach, a następnie muszą własnymi siłami podjechać pod górę. Taki sposób jest właśnie wymagający pod względem wspomnianej wytrzymałości.


Zawodnicy pokonują kilka odcinków lub pętli pod rząd, co znacznie podnosi poziom trudności tej dyscypliny. Na trasach spotkamy wymagające i duże naturalne przeszkody, a w niektórych przypadkach także trudne elementy sztuczne. Dlatego rowery muszą być konstruowane tak, aby wytrzymały szybki i ciężki zjazd, a jednocześnie umożliwiały sprawne podjeżdżanie, gdyż na tym również polega ta dyscyplina.


Skok rowerów wynosi od 150 do 180 mm, a w niektórych przypadkach nawet 190 milimetrów. Geometria rowerów jest w porównaniu do innych bardzo agresywna, rowery mają większy rozstaw osi, co przyczynia się do stabilności. Na tych rowerach podjeżdżanie pod górę jest trudniejsze, ponieważ są one stworzone również do porządnych zjazdów.

Koła – głównie 29 cali

Materiał – bardziej dostępne aluminium, jak i bardziej premium karbon

Możliwość zamocowania koszyka na bidon, a także ukrytego schowka (w niektórych modelach)

Downhill (skrót DH)

To jazda wyłącznie w dół. W tej dyscyplinie chodzi tylko o zjazd, przy czym kolarze dostają się na szczyt wyciągiem krzesełkowym. Trasy bywają ekstremalnie wymagające, znajdują się na nich duże nierówności, duże skoki i strome odcinki. Zawodnicy dążą do jak najszybszego zjazdu, czyli jak najkrótszego czasu od startu do mety.


Dlatego rowery są konstruowane z mniejszym uwzględnieniem wagi i z jak najlepszymi właściwościami do ekstremalnego użytkowania. Przyczynia się do tego bardzo agresywna geometria, która w żadnym wypadku nie jest odpowiednia do podjeżdżania pod górę. Skok tych rowerów wynosi zazwyczaj 200 milimetrów.

Koła – głównie 29 cali

Materiał – bardziej dostępne aluminium, jak i bardziej premium karbon


To są najpopularniejsze kategorie kolarstwa górskiego. Teraz przedstawimy również te, o których być może nie wiedzieliście, ale z pewnością są warte uwagi. Rowerzyści w tych dyscyplinach wykorzystują swoją kreatywność i jeżdżą, że tak powiem, dla stylu.

Freeride (skrót FR)

Jeśli downhill polega na jak najszybszym pokonaniu trasy, to freeride jest jego przeciwieństwem. Czas jest tu nieistotny. Chodzi o to, w jaki sposób zawodnik pokona daną trasę, która składa się głównie ze skoków i dropów. W tej dyscyplinie ocenia się właśnie styl zawodników, kreatywność trików, a także umiejętności techniczne (ponieważ zawodnicy zjeżdżają w dół).


Zawodnicy używają specjalnie zmodyfikowanych rowerów zjazdowych, aby wykonywanie trików było dla nich jak najłatwiejsze, ale jednocześnie rowery muszą wytrzymać twarde uderzenia z lądowań po skokach. Najbardziej znanym wydarzeniem freeride'u jest Red Bull Rampage.

Dirt/slopestyle

To dwie różne dyscypliny. Jeśli dirt polega na skokach i trikach, to slopestyle jest jego zwielokrotnieniem. Dirt, czyli dirt jumping, to sposób jazdy na rowerze przez specyficzne skoki – dirty, które mają bardzo strome lądowanie i wybicie. Dzięki temu potrafią wybić zawodnika na znaczną wysokość, gdzie prezentuje swoje umiejętności w różnych trikach. Czy to backflip, czy 360, kreatywność nie zna granic.


Slopestyle to dyscyplina, którą zawodnicy uprawiają również na różnych imprezach, takich jak Red Bull Joyride. Trasa składa się z dużych skoków, dropów, a także różnych innych elementów, które mają na celu wyniesienie zawodnika wysoko w powietrze. Tam prezentuje swoje triki, przy czym ponownie ocenia się ich wykonanie, jakość i kreatywność.

Rowery dirtowe są produkowane na 26-calowych kołach ze skokiem 100 mm. Rower jest mniejszy, niższy i przeznaczony do zapewnienia jak najlepszej zwrotności w powietrzu. Zazwyczaj na rowerach dirtowych znajdziesz singlespeed, czyli tylko jedno przełożenie. Rama jest sztywna, czyli nie jest to rama w pełni amortyzowana.


Rowery do slopestyle'u są już często w pełni amortyzowane, przy czym efektywność w powietrzu i zwrotność są oczywiście zachowane.

Czy wiedziałeś, że?

Pierwsze mistrzostwa świata w downhillu (zjeździe) odbyły się już w 1990 roku pod egidą UCI. Gospodarzem było miasto Durango w Kolorado.

Źródło zdjęć: archiwum redakcji